Peak shaving: jak magazyn ścina szczyty i obniża opłatę mocową

Kształt profilu doby rządzi rachunkiem za moc

Wielu zarządzających zakładami patrzy na rachunek za energię jak na jedną wielką pozycję rozłożoną równo na cały rok. Tymczasem koszt mocowy powstaje według precyzyjnych reguł: liczy się energia pobrana w godzinach wybranych 7:00–22:00 w dni robocze oraz to, jak bardzo profil danej doby odbiega od płaskiego. Każda doba jest kwalifikowana osobno do grupy K1–K4 na podstawie procentowej różnicy między średnim poborem w godzinach wybranych a średnim poborem w pozostałych godzinach – od K1 (0,17 stawki) do K4 (pełna stawka).

Stawka opłaty mocowej w 2026 roku wynosi 0,2194 zł netto za kWh pobraną w godzinach wybranych (dane URE). Krótki, kilkudziesięciominutowy szczyt sam w sobie nie wyznacza tej opłaty – może wpłynąć na średnią poboru i dobową kwalifikację K, może też mieć znaczenie przy doborze mocy umownej i ocenie przekroczeń. Wpływ ograniczenia szczytów sprawdzamy osobno dla każdej z tych pozycji rachunku.

Jak odczytać grupę K1–K4

Poniższy mechanizm dotyczy odbiorców rozliczanych według wolumenu energii, a nie ryczałtu. Grupę ustala się dla doby: porównuje się średni godzinowy pobór w godzinach wybranych ze średnim w pozostałych godzinach tej doby roboczej. Nie porównujemy samych sum kWh z okresów o różnej długości.

Różnicę oblicza się jako (średni pobór w godzinach wybranych / średni pobór poza nimi − 1) × 100%. Zasady wynikają z art. 70a ustawy o rynku mocy. Kwalifikacja może zmieniać się między dobami.

Przykład obliczenia dla jednej doby

Przykład modelowy, nie wynik realizacji KWARTZ. W dzień roboczy zakład pobrał 1 500 kWh między 7:00 a 22:00 oraz 810 kWh w pozostałych dziewięciu godzinach. Średnie godzinowe to 100 kWh i 90 kWh. Różnica wynosi 11,11%, czyli grupa K3.

Opłata za tę dobę: 1 500 kWh × 0,2194 zł/kWh × 0,83 = 273,15 zł netto. Stawkę na 2026 rok określa Informacja Prezesa URE nr 58/2025. Miesiąc wymaga zsumowania obliczeń dla właściwych dób.

Po dodaniu magazynu trzeba ponownie policzyć profil: pobór podczas ładowania, straty i rozładowanie. Samo ścięcie chwilowego maksimum nie przesądza o zmianie grupy K ani o opłacalności inwestycji. Zmiana mocy umownej jest osobnym działaniem, zależnym od taryfy, warunków umowy i potrzeb zakładu.

Jak podchodzimy: magazyn rozładowuje się w szczycie

Magazyn ładuje się przy niższym poborze zakładu i rozładowuje, gdy pobór zbliża się do ustalonego pułapu. Pokrywa część zapotrzebowania, ograniczając szczyt widoczny z sieci. Moc, pojemność i sterowanie muszą odpowiadać wysokości oraz czasowi trwania szczytu.

Do profilu obiektu trzeba precyzyjnie dobrać dwa parametry:

• Moc magazynu – musi pokryć różnicę między poborem szczytowym a poziomem docelowym, do którego chcemy ściąć krzywą.
• Pojemność – musi wystarczyć na utrzymanie tej mocy przez cały czas trwania szczytu (typowo 30–60 minut, czasem dłużej przy szczytach złożonych).

Dlatego całość zaczyna się od danych, nie od katalogu dostawcy. Profil 15-minutowy z licznika pokazuje, kiedy i jak wysokie są szczyty oraz ile z nich przypada na godziny szczytowego zapotrzebowania – czyli te objęte opłatą mocową. Jak go odczytać, rozkładamy w artykule o tym, jak czytać profil 15-minutowy. Peak shaving to też jedna z trzech funkcji ekonomicznych magazynu, które najlepiej działają nałożone na siebie – szerzej w materiale o magazynach energii w zakładach strategicznych.

Niższa opłata mocowa, liczona na profilu

Magazyn może zmniejszyć energię pobieraną z sieci w godzinach wybranych i zmienić kwalifikację dobową. Wynik trzeba obliczyć dla pełnego cyklu pracy, z uwzględnieniem ładowania i strat. Obniżenie mocy umownej może przynieść dodatkową korzyść, jeśli pozwalają na to profil, warunki rozliczenia i wymagania produkcji. Prognoza na danych zakładu pozostaje prognozą do czasu porównania z pomiarami po uruchomieniu.

Oszczędności z peak shavingu liczymy na profilu 15-minutowym zakładu. Wysokość i czas trwania szczytów wpływają na dobór magazynu. Kalkulator energii pokazuje orientacyjną skalę oszczędności; ocenę opłaty mocowej i doboru wykonujemy na danych obiektu. Więcej o skali systemu przeczytasz w artykule o magazynie powyżej 1 MWh. Pozostałe tematy zebraliśmy w przewodniku po BESS.